Вярхоўны Суд
Рэспублікі Беларусь

Iнтэрнэт-партал судоў агульнай юрысдыкцыі Рэспублікі Беларусь

+375 (17) 308-25-01

+375 (17) 215-06-00

220020, г. Мiнск, вул. Арлоўская, 76

Расклад пасяджэнняў

Права на мінімізацыю падатковых абавязацельстваў: межы і падатковыя наступствы

23 мая 2022  6101

Часам санкцыі за няплату падаткаў значна перавышаюць памер негатыўных наступстваў, якія пацягнулі тыя або іншыя парушэнні. Далёка не кожнае парушэнне цягне сур’ёзнае наступства, таму яно не павінна паслужыць нагодай для спынення працы або ліквідацыі суб’ектаў гаспадарання.

Аб праве на мінімізацыю падатковых абавязацельстваў і межах мінімізацыі, аб падыходах у падатковай палітыцы дзяржавы і балансе паміж грамадскім і прыватным інтарэсам, аб судовай практыцы па разглядзе спраў, што ўзнікаюць з падатковых праваадносін, у эфіры праграмы «Актуальны мікрафон» Першага нацыянальнага канала Беларускага радыё расказала суддзя Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Святлана Іванаўна Дубай.

 Публікуем дапоўненую версію гутаркі.

 

Аб публічна-прававым характары абавязку плаціць падаткі і зборы

Згодна з артыкулам 56 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь грамадзяне абавязаны прымаць удзел у фінансаванні дзяржаўных расходаў шляхам выплаты дзяржаўных падаткаў, пошлін і іншых плацяжоў. Гэты канстытуцыйны абавязак мае публічна-прававы, а не прыватнаправавы (грамадзянска-прававы) характар. Гэта значыць яго рэалізацыя прадугледжвае ўладнае падпарадкаванне аднаго боку другому.

Плацельшчыку ставіцца ў абавязак своечасова і ў поўным аб’ёме выплаціць сумы падатку, а падатковаму органу, які дзейнічае ад імя дзяржавы, належыць паўнамоцтва забяспечваць яго поўнае выкананне плацельшчыкам.

Плацельшчыкі не маюць права па сваім меркаванні распараджацца той часткай прыналежнай ім маёмасці, якая ў выглядзе пэўнай грашовай сумы падлягае ўзносу ў казну. А адпаведныя органы публічнай улады надзелены правамоцтвамі спаганяць з асобы належныя падатковыя сумы.

Грамадскі інтарэс пры гэтым заключаецца ў падтрыманні фінансавай стабільнасці сістэмы падаткаабкладання.

 

Поўнае і своечасовае выкананне ўсімі асобамі, зарэгістраванымі ў якасці плацельшчыкаў, абавязкаў па прадастаўленні справаздачнасці і выплаце падатку і ў канчатковым выніку прадухіленне любых відаў падманных злоўжыванняў сістэмай падаткаабкладання забяспечвае гэту стабільнасць.

 

Аб праве на аптымізацыю падатковых абавязацельстваў

Падатковае заканадаўства не выключае ў падатковых праваадносінах дзеяння прынцыпу дыспазітыўнасці і дапускае магчымасць выбару плацельшчыкам таго ці іншага метаду ўліковай палітыкі (прымянення падатковых ільгот або адмовы ад іх, прымянення спецыяльных падатковых рэжымаў і т.п.).

 

Пры гэтым падатковая палітыка не павінна выкарыстоўвацца для неправамернага скарачэння падатковых паступленняў у бюджэт у выніку злоўжывання плацельшчыкамі сваімі правамоцтвамі.

         

Кантроль за паўнатой, своечасовасцю выплаты падаткаў і збораў, які ўключае мерапрыемствы па стрыманні злоўжыванняў плацельшчыкаў, накіраваных на атрыманне неабгрунтаванай падатковай выгады, ажыццяўляецца падатковымі органамі ў рамках паўнамоцтваў, прадастаўленых ім законам.

 

Прыклад з судовай практыкі 

Як вынікае з матэрыялаў справы, УДФР КДК Рэспублікі Беларусь прынята рашэнне аб даналічэнні (спагнанні) з ТАА «А» падаткаў у агульнай суме 346 326,63 рубля, у тым ліку падатку на дабаўленую вартасць – 212 217,01 рубля, падатку на прыбытак – 134 109,62 рубля, пені ў агульнай суме 60 001,91 рубля, у тым ліку па падатку на дабаўленую вартасць – 37 703,19 рубля і па падатку на прыбытак – 22 298,72 рубля, а ўсяго – 406 328,54 рубля.

 

Калі гаварыць аб праве на аптымізацыю падатковых абавязацельстваў, то трэба адзначыць, што гэта тэрміналогія не новая. Дастаткова ўспомніць праславуты Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 кастрычніка 2012 года № 488 «Аб некаторых мерах па прадухіленні незаконнай мінімізацыі сум падатковых абавязацельстваў», які страціў сілу ў 2019 годзе. Указ № 488 якраз і ставіў сваёй мэтай устанаўленне меж мінімізацыі падатковых абавязацельстваў суб’ектамі прадпрымальніцкай дзейнасці. За час яго дзеяння ва ўдзельнікаў прадпрымальніцкага рынку сфарміравалася разуменне агульных правіл – разуменне, дзе межы эканоміі на падатках, а дзе ўжо крымінальна каральныя дзеянні, за якія прадугледжаны даволі жорсткія санкцыі.

      

 

Права на аптымізацыю падатковых абавязацельстваў прасочваецца і ў сённяшнім прававым рэгуляванні, хаця ў дзеючых сёння заканадаўчых актах тэрмін «мінімізацыя падатковых абавязацельстваў» адсутнічае.

 

Нагадаем, што пасля скасавання норм Указа № 488 у Падатковым кодэксе з’явіўся артыкул 33. Палажэнні пункта 4 артыкула 33 ПК змяшчаюць пералік падстаў для карэкціроўкі падатковай базы плацельшчыка, сум падлеглых выплаце падаткаў, збораў (пошлін), які не з’яўляецца вычарпальным.

Так, у адпаведнасці з указанай прававой нормай падатковая база і (або) сума падлеглага выплаце (заліку, вяртанню) падатку (збору) па выніках праверкі падлягаюць карэкціроўцы пры наяўнасці хаця б адной з трох падстаў.

Напрыклад, калі кантралюючымі органамі будзе ўстаноўлена скажэнне звестак аб фактах (сукупнасці фактаў) здзяйснення гаспадарчых аперацый, аб аб’ектах падаткаабкладання, падлеглых адлюстраванню плацельшчыкам у бухгалтарскім і (або) падатковым уліку, падатковых дэкларацыях (разліках), а таксама ў іншых дакументах і (або) інфармацыі, неабходных для вылічэння і выплаты падаткаў (збораў).

 

Прыклад з судовай практыкі

Судовыя інстанцыі абгрунтавана згадзіліся з вывадамі УДФР аб тым, што пры ўказаных абставінах меліся прадугледжаныя пунктам 4 артыкула 33 ПК Рэспублікі Беларусь наступныя падставы для карэкціроўкі падатковай базы па падатку на прыбытак:

устанаўленне скажэння звестак аб фактах (сукупнасці фактаў) здзяйснення гаспадарчых аперацый, аб аб’ектах падаткаабкладання, падлеглых адлюстраванню плацельшчыкам у бухгалтарскім і (або) падатковым уліку, падатковых дэкларацыях (разліках), а таксама ў іншых дакументах і (або) інфармацыі, неабходных для вылічэння і выплаты падаткаў (збораў);

асноўнай мэтай здзяйснення гаспадарчай аперацыі з’яўляюцца нявыплата (няпоўная выплата) і (або) залік, вяртанне сумы падатку (збору).

 

У адпаведнасці з Законам аб бухгалтарскім уліку і справаздачнасці ў бухгалтарскім уліку павінны быць адлюстраваны звесткі аб фактах гаспадарчага жыцця плацельшчыка, аб’ектах падаткаабкладання. Звесткі бухгалтарскага і падатковага ўліку (справаздачнасці) павінны адпавядаць гэтым фактам.

Пры адсутнасці здзелкі (яе нерэальнасці) факты гаспадарчага жыцця або аб’екты падаткаабкладання адсутнічаюць, а прадстаўленыя дакументы ў поўным аб’ёме не адлюстроўваюць рэчаіснасць. У такім выпадку адлюстраванне ў бухгалтарскім уліку звестак на аснове гэтых дакументаў не дапускаецца і з’яўляецца скажэннем.

У выпадку, калі рэальнае выкананне здзелкі не адпавядала яе зместу (у першасным уліковым дакуменце змяшчаюцца іншыя колькасныя, цанавыя характарыстыкі), таксама можна гаварыць аб скажэнні, але гэта скажэнне павінна суадносіцца з дзеяннямі самой асобы, якая адлюстравала дадзены юрыдычны факт у сваім уліку.

 

Скажэнне звестак аб аб’екце падаткаабкладання ў дадзеным выпадку магчыма, калі:

  • рэальны ўваходны (закупачны) кошт тавару па бухуліку вышэйшы, чым улічана рэалізацыя з нацэнкай па падатковым уліку (падатковы ўлік сумы нацэнкі яўна заніжаны). У гэтым выпадку штучна ствараецца страта ад гаспадарчай аперацыі, што вядзе да змяншэння падаткаабкладаемай базы;
  • завышаны ўваходны (закупачны) кошт тавару па бухуліку, чым забяспечана змяншэнне падатковай нацэнкі ў кошце рэалізацыі тавару. Гэта прыводзіць да змяншэння падатковых паступленняў (ПДВ, іншыя падаткі, якія вылічваюцца з даходу);
  • памер велічыні паступленняў ад рэалізацыі, які перавышае патрэбную падатковую нацэнку, у бухуліку не ўлічаны, што ўплывае на памер прыбытку.

Скажэнне звестак аб аб’екце падаткаабкладання ўзнікае пры несупадзенні рэгістраў бухгалтарскага і падатковага ўліку адзін з адным.

 

Мінімізацыя падатковых абавязацельстваў можа быць прызнана неабгрунтаванай, калі будзе даказана, што плацельшчык дзейнічаў без належнай абачлівасці і асцярожнасці і яму павінна было быць вядома аб парушэннях, дапушчаных контрагентам, у прыватнасці, у сілу ўзаемазалежнасці або афіляванасці плацельшчыка з контрагентам.

 

Апрача ўстанаўлення скажэння звестак аб фактах, падаткі могуць быць даналічаны, калі высветліцца, што асноўнай мэтай здзяйснення гаспадарчай аперацыі з’яўляюцца нявыплата (няпоўная выплата) і (або) залік, вяртанне сумы падатку (збору).

Нарэшце, падатковая база можа быць скарэкціравана і падаткі даналічаны, калі выявіцца факт адсутнасці рэальнасці здзяйснення гаспадарчай аперацыі (уключаючы выпадкі, калі фактычна не паступіў тавар (нематэрыяльныя актывы), не выкананы работы, не аказаны паслугі, не перададзены маёмасныя правы).

 

Аб драбленні бізнесу

 

Заканадавец, вызначыўшы падставы, калі падатковая аптымізацыя лічыцца незаконнай, тым самым стараўся даць бізнесу магчымасць самастойна вызначаць сваю фінансава-гаспадарчую дзейнасць найлепшым для сябе чынам.

 

Гэта значыць заканадавец падкрэсліў, што дзяржава не будзе ўмешвацца ў вызначэнне структуры бізнесу, у вызначэнне спосабу вядзення бізнесу, відаў дзейнасці, а кантроль будзе праходзіць праз прызму ацэнкі накіраванасці гэтай дзейнасці.

 

Недапушчальнае ўстанаўленне адказнасці за такія дзеянні плацельшчыка, якія хаця і маюць сваім вынікам нявыплату падатку або змяншэнне яго сумы, але заключаюцца ў выкарыстанні прадастаўленых плацельшчыку законам правоў, звязаных з вызваленнем на законнай падставе ад выплаты падатку або з выбарам найбольш выгадных для яго форм прадпрымальніцкай дзейнасці і, адпаведна, аптымальнага віду плацяжу.

У гэтай сувязі неабходна выключыць прад’яўленне неабгрунтаваных прэтэнзій да раздзялення бізнесу, не накіраванага на злоўжыванні, паколькі, як мы ўжо адзначылі, выбар і змяненне бізнес-структуры з’яўляецца выключным правам суб’екта гаспадарання.

 

Аб агульных крытэрыях дапушчальнасці і абгрунтаванасці мінімізацыі падатковых абавязацельстваў

 

Выпрацаваныя судовай практыкай дактрыны рэальнай дзелавой мэты гаспадарчай аперацыі і перавагі зместу (сутнасці) над формай, па сэнсе якіх сапраўдная дзелавая сутнасць адносін і сапраўдныя (фактычныя) абставіны гаспадарчай дзейнасці маюць перавагу над іх афармленнем у дакументах.

Пры гэтым атрыманыя па выніках здзяйснення гаспадарчых аперацый падатковыя перавагі не могуць разглядацца ў якасці самастойнай дзелавой мэты і ў прынцыпе не могуць з’яўляцца галоўнай (асноўнай) мэтай, якую ставіць сабе плацельшчык.

 

Калі драбленне бізнесу мае рэальныя дзелавыя мэты (якія не зводзяцца толькі да мінімізацыі падаткаабкладання), а дакументальнае афармленне дзейнасці кожнага з удзельнікаў раздробленага бізнесу без скажэнняў адпавядае іх фактычнаму ўдзелу і выконваемай ролі, то такое драбленне нельга назваць штучным.

 

 

Факты, якія сведчаць аб адсутнасці падстаў для даналічэння падаткаў пры драбленні бізнесу

         

Аб тым, што адсутнічаюць падставы для даналічэння падаткаў пры драбленні бізнесу, могуць сведчыць наступныя абставіны:

  • ва ўдзельнікаў раздробленага бізнесу розныя напрамкі, сферы, віды дзейнасці (напрыклад, аптовы гандаль – рознічны, вытворчасць – продаж і т.п.);
  • кожны з удзельнікаў мае сродкі і рэсурсы, неабходныя і дастатковыя для вядзення дзейнасці. Вытворчы працэс кожнага з удзельнікаў раздробленага бізнесу з’яўляецца самастойным і адасобленым;
  • кожны з удзельнікаў раздробленага бізнесу мае неабходны штат работнікаў, пры гэтым работнікі аднаго ўдзельніка ні фактычна, ні па дакументах не з’яўляюцца работнікамі другога ўдзельніка;
  • пасля стварэння новага ўзаемазалежнага суб’екта аб’ёмы прадпрымальніцкай дзейнасці першапачатковага суб’екта не зменшыліся, гэта значыць новы суб’ект забяспечыў сабе сваю долю і абароты ў бізнесе, а адпаведна атрымаў самастойны эканамічны вынік;
  • паміж удзельнікамі раздробленага бізнесу не здзяйсняліся «транзітныя» аперацыі па перадачы маёмасці і (або) па пералічэнні грашовых сродкаў;
  • нават без драблення бізнесу мелася б магчымасць прымяняць той жа падатковы рэжым, які прымянялі ўдзельнікі раздробленага бізнесу, гэта значыць нават сукупна крытэрыі для прымянення спецыяльнага падатковага рэжыму выконваюцца;
  • мэтай драблення бізнесу з’яўлялася падрыхтоўка да продажу бізнесу па частках;
  • мэтай драблення з’яўлялася аптымізацыя кіраўніцкай структуры і дыверсіфікацыя звязаных з гэтым рызык;
  • меліся самастойныя каналы набыцця і збыту тавараў у кожнага з удзельнікаў раздробленага бізнесу;
  • драбленне бізнесу зроблена ў мэтах дасягнення фінансавых паказчыкаў, неабходных для атрымання таварных крэдытаў, адтэрміновак плацяжоў, прэмій ад контрагентаў, банкаўскіх гарантый і крэдытаў.

 

          Калі падатковы орган не даказаў і не разлічыў канкрэтныя страты бюджэту, якія ўзніклі ў выніку драблення бізнесу, то прэтэнзій да такога драблення няма.

 

Хто ацэньвае тое ці іншае кіраўніцкае рашэнне

 

Прыняцце таго ці іншага кіраўніцкага рашэння з пункту погляду мэтазгоднасці, рацыянальнасці, эфектыўнасці і іншых аналагічных крытэрыяў не падлягае ацэнцы ні судом, ні падатковым органам.

Паколькі падатковае заканадаўства не рэгулюе парадак і ўмовы вядзення фінансава-гаспадарчай дзейнасці, абгрунтаванасць прымянення пэўнага парадку рэалізацыі тавараў не можа ацэньвацца падатковым органам з пункту погляду мэтазгоднасці, рацыянальнасці, эфектыўнасці або атрыманага выніку.

У сувязі з гэтым асобныя факты, напрыклад, сумеснай дзейнасці і ўзаемадапамогі паміж арганізацыямі (кіраўніцкія рашэнні), не могуць быць пакладзены падатковым органам у аснову вызначэння незаконнай падатковай выгады, калі яны не былі накіраваны на зніжэнне ўласных выдаткаў плацельшчыка ў перыяд эканамічнага крызісу, гэта значыць адносіліся да мэтазгоднасці, рацыянальнасці і эфектыўнасці спосабаў дасягнення плацельшчыкам эканамічнага выніку з меншымі тратамі.

 

Устанаўленне судом наяўнасці разумных эканамічных або іншых прычын (дзелавой мэты) у дзеяннях плацельшчыка ажыццяўляецца з улікам ацэнкі акалічнасцей, якія сведчаць аб яго намерах атрымаць эканамічны эфект у выніку рэальнай прадпрымальніцкай або іншай эканамічнай дзейнасці.

 

Падатковы орган павінен прадставіць доказ наяўнасці хаця б адной з акалічнасцей:

  • немагчымасць рэальнага ажыццяўлення падаткаплацельшчыкам указаных аперацый з улікам часу, месца знаходжання маёмасці або аб’ёму матэрыяльных рэсурсаў, эканамічна неабходных для вытворчасці тавараў, выканання работ або аказання паслуг;
  • адсутнасць неабходных умоў для дасягнення вынікаў адпаведнай эканамічнай дзейнасці з прычыны адсутнасці кіраўніцкага або тэхнічнага персаналу, асноўных сродкаў, вытворчых актываў, складскіх памяшканняў, транспартных сродкаў;
  • улік для мэт падаткаабкладання толькі тых гаспадарчых аперацый, якія непасрэдна звязаны з узнікненнем падатковай выгады, калі для дадзенага віду дзейнасці таксама патрабуецца здзяйсненне і ўлік іншых гаспадарчых аперацый;
  • здзяйсненне аперацый з таварам, які не вырабляўся або не мог быць выраблены ў аб’ёме, указаным плацельшчыкам у дакументах бухгалтарскага ўліку.

 

Значыць, як і раней, ва ўмовах дзеючага падатковага заканадаўства выключаецца магчымасць прымянення падатковых вылікаў ПДВ поўнасцю або ў адпаведнай частцы ў сітуацыях, калі падаткаплацельшчык удзельнічаў ва ўзгодненых з іншымі асобамі дзеяннях, накіраваных на неправамернае змяншэнне падатковага абавязку за кошт штучнага нарошчвання кошту тавараў (работ, паслуг) без фарміравання крыніцы выліку (пакрыцця) падатку, або ва ўсякім разе, калі яму было вядома аб дзеяннях іншых асоб, якія ўхіляюцца ад выплаты ПДВ у працэсе абароту тавараў (работ, паслуг).

 

Аб судовай статыстыцы

Спрэчкі, звязаныя з прымяненнем пункта 4 артыкула 33 ПК, адносяцца да складанай катэгорыі спраў і патрабуюць спецыяльных ведаў у суддзяў, якія разглядаюць справы дадзенай катэгорыі. Праведзенае абагульненне судовай практыкі гаворыць аб тым, што яна стабільная і аднастайная. Яе правільнаму фарміраванню садзейнічаюць выпрацаваныя Вярхоўным Судом з удзелам зацікаўленых дзяржорганаў прававыя пазіцыі, якія змяшчаюцца ў прыведзеным вышэй растлумачэнні і ў цяперашні час улічваюцца ўсімі ўдзельнікамі падатковых праваадносін.

Сёння таксама сфармуляваны і агульныя падыходы да прымянення пункта 4 артыкула 33 ПК.

 

Калі гаварыць пра лічбы судовай статыстыкі, трэба адзначыць, што сітуацыя ў параўнанні з 2019 годам практычна не змянілася.

Колькасць пастаноў кантралюючых органаў, якія абскарджваюцца, знаходзіцца на адным і тым жа ўзроўні. Прыкладна 99 % падаткаплацельшчыкаў плацяць падаткі добрасумленна, у поўным аб’ёме, а калі і памыляюцца, то даплачваюць сумы, якіх нестае, у бюджэт і не ідуць у суд абскарджваць рашэнні кантралюючых органаў.

Судовая практыка сведчыць, што колькасць спраў, якія змяшчаюць патрабаванне аб прызнанні неправадзейнымі рашэнняў ІМПЗ і органаў УДФР, звязаных з карэкціроўкай падатковай базы правяраемых суб’ектаў гаспадарання, нязначная ні ў параўнанні з агульным аб’ёмам заяў, якія паступаюць у суд, ні ў параўнанні з тымі рашэннямі, якія выносяць кантралюючыя органы.

З агульнай колькасці вывучаных Вярхоўным Судом спраў у большасці выпадкаў суб’екты гаспадарання аспрэчвалі рашэнні падатковых органаў, у меншай ступені – рашэнні УДФР.

Па выніках разгляду ў 11 % выпадкаў патрабаванні суб’ектаў гаспадарання былі задаволены.

Аналіз практыкі прымянення палажэнняў пункта 4 артыкула 33 ПК паказаў, што ўказаныя ў дадзенай норме падставы для карэкціроўкі падатковай базы плацельшчыка, сум падлеглых выплаце падаткаў, збораў прымяняюцца кантралюючымі органамі ў якасці выніковага вываду, які дазваляе зрабіць карэкціроўку падатковай базы ў адпаведнасці з палажэннямі пункта 5 артыкула 33 ПК.

Зыходзячы з гэтага, пры ацэнцы довадаў заяўнікаў аб немагчымасці прымянення палажэнняў пункта 4 арт. 33 ПК пры ўстанаўленні парушэнняў у перыядах да 1 студзеня 2019 года (гэта значыць да ўступлення ў сілу новай рэдакцыі ПК) суды зыходзяць са зместу пункта 15 артыкула 4 Закона Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2018 года № 159-З «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь», у адпаведнасці з чым пункты 4 і 5 арт. 33 ПК у рэдакцыі, якая ўступае ў сілу з 1 студзеня 2019 года, распаўсюджваюць сваё дзеянне на камеральныя праверкі, якія праводзіліся на момант уступлення ў сілу гэтага Закона, і праверкі, прызначаныя пасля 1 студзеня 2019 года, за выключэннем дадатковых праверак у дачыненні да праверак, прызначаных да ўказанай даты.

Аб правільнасці такога падыходу сведчаць прааналізаваныя справы, у ходзе разгляду якіх судамі не прымяняліся палажэнні пункта 4 арт. 33 ПК, у той час як карэкціроўка падатковай базы плацельшчыкаў рабілася падатковым органам у сувязі з выяўленнем парушэнняў асобных норм ПК, якія рэгулююць выплату канкрэтнага падатку (збору) фактычна па правілах пункта 5 арт. 33 ПК.

 

Аб прафесіяналізме юрыдычнага суправаджэння дзейнасці прадпрыемства і аб аптымальнасці падатковай палітыкі дзяржавы

 

Цяжкасці, якія ўзнікаюць у суб’ектаў гаспадарання з правільным суправаджэннем дзейнасці па выплаце падаткаў (збораў), на наш погляд, звязаны найперш з асаблівасцямі прававога рэгулявання, заканадаўчага вызначэння парадку выплаты падаткаў (збораў). Як мы ўжо згадвалі, наша падатковае заканадаўства дыспазітыўнае. Яно не прадугледжвае пэўных падатковых правіл, прапісаных пад кожную канкрэтную сітуацыю. Напрыклад, нельга прапісаць норму, якая ўстанаўлівае нейкую канкрэтную мяжу, пасля пераступання якой наступіць падатковая адказнасць. Якраз падатковая палітыка дзяржавы нацэлена на ўстанаўленне агульных правіл гульні, агульных меж, якія пераступаць нельга. А ўсё астатняе суб’екты гаспадарання маюць права выбіраць самі.

Напрыклад, заканадавец устанавіў, што прымяненне падатковых ільгот – права, а не абавязак. Падаткаплацельшчык можа і адмовіцца ад рэалізацыі гэтага права, паколькі яму складана яго абгрунтаваць, падмацаваўшы адпаведнымі дакументамі.

 

Прыклад з судовай практыкі

Па агульным правіле, плацельшчык мае права выкарыстоўваць ільготы па падатках, зборах (пошлінах) з моманту ўзнікнення прававых падстаў для іх прымянення і на працягу ўсяго перыяду дзеяння гэтых падстаў (пункт 4 артыкула 35 ПК), пры наяўнасці прававых падстаў на прымяненне льготы плацельшчык мае права самастойна рашаць, скарыстацца яму льготай або не. Пры выкарыстанні падатковых ільгот плацельшчыкі не абавязаны прадстаўляць у падатковыя органы дакументы, якія пацвярджаюць абгрунтаванасць прымянення дадзеных ільгот (пункт 5 артыкула 35 ПК). У выпадку прыняцця рашэння аб выкарыстанні падатковай ільготы плацельшчык павінен мець дакументы, якія пацвярджаюць права на яе.

 

Або, напрыклад, плацельшчык можа прымяніць розны рэжым падаткаабкладання ў залежнасці ад таго, які від дзейнасці ён ажыццяўляе і колькі мае працоўных рэсурсаў. Напрыклад, ён можа да пэўнай мяжы прымяняць спрошчаную сістэму падаткаабкладання, але затым з пашырэннем бізнесу павінен будзе перайсці на агульную сістэму падаткаабкладання, паколькі перастане адпавядаць крытэрыям аднясення да ССП.

 

Калі мы гаворым аб падатковай палітыцы дзяржавы, заўсёды неабходна помніць аб захаванні балансу грамадскага і прыватнага інтарэсу.

 

Дзяржава зацікаўлена ў тым, каб падаткаплацельшчыкі плацілі падаткі (зборы), каб нормы па выплаце падатковых абавязацельстваў былі прапісаны дакладна і зразумела, каб, як мы не раз ужо згадвалі, правілы гульні былі для ўсіх аднолькавыя, каб збіральнасць падаткаў была прагназуемай, дастатковай і поўнай, каб кантралюючыя органы маглі зладжана ажыццяўляць кантроль за прадпрымальніцкай дзейнасцю.

Асноўная ж мэта прадпрымальніцкай дзейнасці заключаецца (і гэта прапісана ў ГК) у сістэматычным атрыманні прыбытку.

І важна знайсці гарманічныя суадносіны, баланс паміж абавязацельствам, якое ставіць дзяржава перад суб’ектамі гаспадарання, і натуральным жаданнем бізнесу зарабіць. Ён у тым, каб дзяржава не дазваляла ўхіліцца ад падаткаў, але пры гэтым і не задавіла бізнес.

 

Аб крытэрыях добрасумленнасці

 

У дадзеным кантэксце вельмі важна помніць аб паняцці добрасумленнасці плацельшчыка. Некаторы час таму назад у пастанове Пленума Вярхоўнага Суда, прысвечанай пытанням прымянення судамі заканадаўства пры разглядзе эканамічных і грамадзянскіх спраў, якія ўзнікаюць з падатковых праваадносін, мы спрабавалі вызначыць крытэрыі добрасумленнасці. Гэта пытанне і сёння актуальнае і вось чаму.

Артыкул 2 ПК вызначае, што плацельшчык падаткаў, збораў (пошлін) прызнаецца добрасумленным, пакуль іншае не будзе даказана на падставе дакументальна пацверджаных звестак.

 

Прыклад з судовай практыкі

Эканамічны суд Гродзенскай вобласці прызнаў рашэнне УДФР неправадзейным. 

Судом устаноўлены факт вывазу рэальнага тавару заяўніка пакупніку ў Расійскую Федэрацыю, што пацвярджаецца наяўнасцю ў матэрыялах справы заяў аб увозе тавараў і выплаце ўскосных падаткаў (ПДВ) з адзнакамі інспекцыі Федэральнай падатковай службы па месцы пастаноўкі на ўлік пакупніка, у сувязі з чым падстаў для прымянення стаўкі ПДВ у памеры 20 % няма. Доказы таго, што дзеянні ААТ «Л» і яго контрагента абумоўлены выключна атрыманнем неабгрунтаванай падатковай выгады, у справе адсутнічаюць, вывады правяраючага органа носяць выключна меркаваны характар.

У матэрыялах справы таксама адсутнічалі доказы наяўнасці проціпраўных схем, звязаных з абнаяўліваннем грашовых сродкаў, і ўдзелу ў іх заяўніка.

 

На сённяшні дзень мы зыходзім менавіта з такога вызначэння і гаворым пры разглядзе канкрэтнай справы, што дзеянні суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці, які звярнуўся да нас за абаронай свайго права, былі паслядоўныя, адпавядалі закону, прынцыпам абачлівасці, распачаты былі своечасова, у адпаведнасці з чым яго дзеянні могуць расцэньвацца як добрасумленныя пры адсутнасці доказаў іншага. Гэта значыць кантралюючы орган не даказаў, што гэтыя дзеянні незаконныя.

 

Аб ССП для ІП

Вяртаючыся да пытання гібкасці падатковай палітыкі дзяржавы. Аб тым, наколькі аператыўна і пісьменна дзяржава ў цяперашні час рэагуе на выклікі, гаворыць яскравы прыклад апошніх заканадаўчых змяненняў, што тычацца прымянення ІП спрошчанай сістэмы падаткаабкладання.

Трэба прызнаць, што дадзеныя заканадаўчыя змяненні абумоўлены ў тым ліку і выяўленымі фактамі злоўжывання правам на ССП. Найперш гэта тычыцца злоўжыванняў пры прыцягненні суб’ектамі гаспадарання да сваёй дзейнасці ІП пры адсутнасці ў іх фактычнай прадпрымальніцкай дзейнасці.

Па справах, якія трапляюць у поле зроку Вярхоўнага Суда, відавочна, што для многіх суб’ектаў гаспадарання было нявыгадна наймаць у штат работнікаў з-за неабходнасці выплачваць за такога работніка ўсе належныя падаткі і адлічэнні, у тым ліку і ў страхавыя фонды.

Жадаючы пазбегнуць такіх выдаткаў, суб’екты гаспадарання адмаўлялі ў найме такім людзям на працу ў штат, але гатовы былі з імі супрацоўнічаць пры ўмове, калі тыя аформяцца як ІП. Прычым чалавеку не растлумачвалася, што ў гэтым выпадку ён губляе ўключэнне гэтага перыяду ў працоўную пенсію, калі ён, напрыклад, не будзе плаціць адпаведныя адлічэнні ў ФСАН, не гаварылася, што ён павінен будзе выконваць усе фармальнасці па вядзенні дакументацыі як ІП, у тым ліку афармляць кнігу па вядзенні ўлікаў даходаў і расходаў і іншыя дакументы. Калі чалавек афармляўся ў якасці ІП, да пэўнага моманту яго так званая аплата працы, гэта значыць фактычна заработная плата была ў межах яго чакання. Але калі ён па выніках асобнага падатковага перыяду ацэньваў агульны вынік сваёй дзейнасці, яму станавілася відавочна, што расходаў значна больш, а даходы не такія ўжо і вялікія. Ну а само прадпрыемства, суб’ект гаспадарання безумоўна эканомілі на падатках.

Такія сітуацыі выклікалі неаднаразовыя звароты грамадзян у тым ліку ў праваахоўныя органы. Далейшыя праверкі паказалі, што суб’екты гаспадарання фактычна злоўжываюць сваім правам работы з ІП. А ў асобных выпадках было прама ўстаноўлена, што пад выглядам ІП фактычна дзейнасць ажыццяўлялі былыя штатныя работнікі, якія затым пераводзіліся ў разрад ІП.

 

Прыклад з судовай практыкі

Як бачыцца з матэрыялаў справы, па выніках праведзенай на падставе прадпісання ў сувязі з ліквідацыяй арганізацыі выязной праверкі ТАА «Д» за перыяд з 01.01.2015 па 25.05.2020 намеснікам начальніка інспекцыі вынесена рашэнне. ТАА «Д» даналічана да выплаты ў бюджэт 26 278,10 беларускага рубля, у тым ліку 16 604,22 беларускага рубля падатку на прыбытак і 9673,88 беларускага рубля пені па падатку на прыбытак.

…Парушэнні выявіліся ў неабгрунтаваным павелічэнні выдаткаў, якія ўлічваюцца пры падаткаабкладанні, на кошт кіраўніцкіх паслуг, аказаных арганізацыі ІП.

 

Заканадавец аператыўна зрэагаваў на сітуацыю, трансфармаваўшы рэжым падаткаабкладання для ІП, абмежаваўшы права на прымяненне спрошчанай сістэмы падаткаабкладання. У той жа час асобныя віды паслуг засталіся для прымянення ССП.

Па-ранейшаму могуць прымяняць ССП індывідуальныя прадпрымальнікі, якія аказваюць паслугі турыстычнай дзейнасці, дзейнасці ў сферы аховы здароўя, дзейнасці сухапутнага транспарту, паслугі па грамадскім харчаванні, дзейнасці ў галіне камп’ютарнага праграмавання. Гэта значыць тыя, якія не патрабуюць пастаяннага знаходжання работніка ў штаце.

Безумоўна, у залежнасці ад далейшага развіцця сітуацыі некаторыя віды паслуг, магчыма, будуць вернуты ў гэты пералік.

Як бачым, сёння суды, падатковыя органы і рэгулятар – Міністэрства па падатках і зборах робяць усё магчымае, каб забяспечыць неабходны баланс паміж грамадскім і прыватным інтарэсам. Тым не менш заўсёды трэба зыходзіць з гатоўнасці рухацца далей, адказваючы на новыя выклікі і змяненні. Эканамічныя суды да гэтага гатовыя.

 

Падрыхтавала Юлія Ляскова

У чарговым выпуску

Маніторынг масавай інфармацыі