Вярхоўны Суд
Рэспублікі Беларусь

Iнтэрнэт-партал судоў агульнай юрысдыкцыі Рэспублікі Беларусь

+375 (17) 308-25-01

+375 (17) 215-06-00

220020, г. Мiнск, вул. Арлоўская, 76

Расклад пасяджэнняў

Адбылося пасяджэнне Прэзідыума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь, прысвечанае абмеркаванню вынікаў вывучэння судовай практыкі па разглядзе судамі крымінальных спраў аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі

18 кастрычніка 2018  5231

17 кастрычніка 2018 года адбылося пашыранае пасяджэнне Прэзідыума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь, прысвечанае абмеркаванню вынікаў вывучэння судовай практыкі па разглядзе судамі крымінальных спраў аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі (артыкулы 327-332 КК Рэспублікі Беларусь).

З улікам актуальнасці тэмы, яе абмеркаванне на Прэзідыуме Вярхоўнага Суда прайшло ў пашыраным складзе з улікам запрошаных прадстаўнікоў Генеральнай пракураторы, Следчага камітэта, Міністэрства ўнутраных спраў, Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз, а таксама Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Пасяджэнне адбылося ў рэжыме відэа-канферэнц-сувязі з усімі абласнымі судамі краіны.

Процідзеянне незаконнаму наркаабароту і звязанай з ім нарказлачыннасці працягвае быць адным з прыярытэтных напрамкаў дзяржаўнай палітыкі ў сферы забеспячэння нацыянальнай бяспекі. Пры гэтым правільнае і аднастайнае прымяненне судамі заканадаўства пры разглядзе спраў аб злачынствах, звязаных з наркотыкамі, пастанова законных, абгрунтаваных і справядлівых прыгавораў заклікана садзейнічаць падтрыманню правапарадку, абароне здароўя насельніцтва і папярэджанню здзяйснення злачынстваў.

Вярхоўным Судом вывучана судовая практыка па разглядзе судамі крымінальных спраў аб злачынствах, звязаных з наркотыкамі.

Як адзначыў у пачатку пасяджэння Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Валянцін Алегавіч Сукала, праведзенае абагульненне не выявіла якіх-небудзь сур'ёзных праблем, нявырашаных спрэчных пытанняў і сёння, на думку Вярхоўнага Суда, няма неабходнасці змяненняў нарматыўнай базы, змяненняў пастаноў Пленума Вярхоўнага Суда або нацыянальнага заканадаўства па гэтай катэгорыі крымінальных спраў.

Даныя судовай статыстыкі сведчаць, што ўзмацненне жорсткасці са студзеня 2015 года адказнасці за незаконны абарот наркотыкаў у сукупнасці з іншымі мерамі дазволіла стабілізаваць сітуацыю ў сферы барацьбы з нарказлачыннасцю і дамагчыся істотнага зніжэння судзімасці па гэтай катэгорыі крымінальных спраў.

Інфаграфіка да пасяджэння Прэзідыума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь тут

У краіне з 2016 года назіраецца ўстойлівая тэндэнцыя па зніжэнні колькасці асуджаных за здзяйсненне злачынстваў, звязаных з наркотыкамі, і ўдзельнай вагі такіх асуджаных у агульнай судзімасці (з 9 % у 2015 г. да 7 % у 2017 г.).

Практычна ў тры разы скарацілася колькасць непаўналетніх, асуджаных за здзяйсненне такіх злачынстваў. У першым паўгоддзі 2018 года за незаконны абарот наркотыкаў асуджана толькі 26 непаўналетніх.

Старшыня вышэйшай судовай інстанцыі таксама адзначыў, што структура пакаранняў па дадзенай катэгорыі спраў з'яўляецца стрыманай і прадуманай.

Па частцы 1 артыкула 328 КК, санкцыя якой з'яўляецца альтэрнатыўнай, і якая аднесена заканадаўцам да менш цяжкіх злачынстваў, у першым паўгоддзі 2018 года ў дачыненні да 72% асуджаных пакаранне выбіралася не звязанае з пазбаўленнем волі. Па тых саставах, дзе санкцыі артыкулаў з'яўляюцца безальтэрнатыўнымі пазбаўленню волі, пакаранне прыкладна кожнаму другому асуджанаму прызначалася ў межах мінімальнага памеру санкцый гэтых артыкулаў. Калі казаць аб тэндэнцыі ва ўмоўна-датэрміновым вызваленні асоб, асуджаных за гэтыя злачынствы, то сёння суды задавальняюць каля 92% усіх прадстаўленняў, што ўносяцца ў суды органамі ўнутраных спраў для датэрміновага вызвалення. Да кожнага пятага асуджанага прымяняюцца меры прымусовага лячэння ад наркаманіі.

Намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Руслан Генадзьевіч Аніскевіч у сваім выступленні адзначыў, што вывучэнне судовай практыкі па дадзенай катэгорыі спраў паказала, што сфарміраваная заканадаўчая база дазваляе судовай сістэме рашаць задачы ў гэтай сферы ў строгай адпаведнасці з прынцыпамі законнасці, прэзумпцыі невінаватасці і справядлівасці, а асобныя памылкі, якія дапускаюцца пры кваліфікацыі злачынстваў і прызначэнні судамі пакарання, не носяць сістэмнага характару і іх ліквідацыя дастаткова аператыўна забяспечваецца магчымасцямі судовай сістэмы пры апеляцыі і ў наглядным вядзенні, не патрабуючы дадатковых карэкціровак заканадаўства.

Так, у Вярхоўным Судзе ў 2017 годзе па наглядных скаргах і пратэстах праверана каля 8% усіх разгледжаных у краіне спраў дадзенай катэгорыі, у першым паўгоддзі бягучага года гэты паказчык павялічыўся да 20 %. Таксама ўзрасла колькасць прынесеных па гэтых справах пратэстаў з 12 % у 2017 годзе да 18 % у першым паўгоддзі 2018 года. Такім чынам, вышэйстаячыя суды прымаюць меры па ажыццяўленні нагляду за правільным разглядам спраў дадзенай катэгорыі і ліквідацыі зробленых памылак.

На думку першага намесніка Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Валерыя Леанідавіча Калінковіча, абмеркаванне на ўзроўні пасяджэння Прэзідыума Вярхоўнага Суда настолькі актуальнай для ўсяго грамадства тэмы барацьбы з нарказлачыннасцю павінна стаць стымулам для паляпшэння арганізацыі работы на ўсіх стадыях крымінальнага працэсу са злачынствамі дадзенай катэгорыі, з разглядам судамі гэтай катэгорыі спраў, садзейнічаць прыняццю па іх законных, абгрунтаваных і справядлівых рашэнняў.

З дакладам аб актуальных пытаннях прафілактыкі наркаманіі, яе лячэння і рэабілітацыі нарказалежных асоб выступіў загадчык Рэспубліканскім цэнтрам наркалагічнага маніторынгу і прэвенталогіі РНПЦ псіхічнага здароўя Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь Аляксей Аркадзьевіч Кралько. У прыватнасці, ён падкрэсліў, што названыя пытанні знаходзяцца на асаблівым кантролі Міністэрства аховы здароўя. Кралько адзначыў тэндэнцыю зніжэння з 2013 года лічбаў афіцыйнай статыстыкі па асобах, якія пакутуюць сіндромам залежнасці ад наркатычных сродкаў і знаходзяцца на дыспансерным і прафілактычным уліках, падкрэсліўшы пры гэтым, што рэальная карціна можа ў разы адрознівацца па аб'ектыўных прычынах – не ўсе людзі, якія маюць гэту форму залежнасці, звяртаюцца за ўрачэбнай дапамогай. Прадстаўнік Міністэрства аховы здароўя таксама расказаў аб мерах, накіраваных на ўдасканаленне сістэмы аказання дапамогі нарказалежным, у тым ліку аб стварэнні сеткі рэабілітацыйных аддзяленняў і ўкаранення новых форм лячэння такіх хворых.

Начальнік галоўнага ўпраўлення па наркакантролі і процідзеянні гандлю людзьмі крымінальнай міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Генадзій Аркадзьевіч Казакевіч у сваім дакладзе ахарактарызаваў агульныя тэндэнцыі праваахоўнай дзейнасці ў сферы барацьбы з нарказлачыннасцю. Па яго словах, штогод адзначаецца зніжэнне выяўляемых нарказлачынстваў, аднак пры гэтым доля нарказлачынстваў у агульнай долі крымінальных злачынстваў зніжаецца нязначна. Нягледзячы на яўна дасягнутыя поспехі, застаецца даволі высокім паказчык колькасці латэнтных наркаспажыўцоў. Як правіла, гэта сацыяльна актыўныя і эканамічна актыўныя людзі. Павялічваецца доля (з 2014 года ў 3,6 раза) выяўляемых злачынстваў, якія здзяйсняюцца групамі і арганізаванымі групамі. Расце колькасць наркотыкаў і псіхатропаў, якія штогод канфіскуюцца. За 10 месяцаў бягучага года канфіскавана 734 кг наркотыкаў і 23 кг псіхатропаў. На думку Казакевіча, рост долі злачынстваў, здзейсненых арганізаванымі спосабамі, рост колькасці канфіскаваных наркотыкаў і псіхатропаў і пры гэтым зніжэнне колькасці нарказалежных асоб, якія афіцыйна стаяць на ўліку, сведчаць аб тым, што наркарынак і наркапагроза застаюцца. Да станоўчых паказчыкаў пры гэтым варта аднесці зніжэнне ў пяць разоў з 2014 года колькасці лятальных канцоў ад перадазіровак. У дачыненні да непаўналетніх гэты паказчык знізіўся ў 22 разы, а з 2015 года не зафіксавана ніводнага такога выпадку. Станоўча і тое, адзначыў Казакевіч, што з 2014 года зменшылася з 80% да 4% доля сінтэтычных наркотыкаў.

Асаблівую ўвагу прадстаўнік МУС звярнуў на той факт, што выяўленне нарказлачынстваў ускладняецца тым, што «наркотыкі ўжо даўно пайшлі з вуліцы ў інтэрнэт». І новыя тэхналогіі, якія цяпер актыўна развіваюцца, на жаль, выкарыстоўваюцца і ў злачынных мэтах. Сёння 90% наркотыкаў і псіхатропаў распаўсюджваюцца праз сетку інтэрнэт безкантактным спосабам шляхам закладак. Гэта значыць спажывец не бачыць дылера. Распаўсюджанне прымае формы і развіваецца па законах сеткавага маркетынгу і, адпаведна, гэта ўжо не толькі крымінальная, але і эканамічная з'ява. Таму намаганні праваахоўных органаў, па словах Казакевіча, накіраваны на выяўленне не проста радавых спажыўцоў, а збытчыкаў, буйных наркадылераў і збытаў, арганізаваных групамі.

Начальнік Галоўнага ўпраўлення спецыяльных экспертыз Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь Уладзімір Уладзіміравіч Атрашкоў у сваім дакладзе адзначыў той факт, што ўжо з моманту ўтварэння ДКСЭ пытанню якаснага правядзення экспертыз наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў надаецца асаблівая ўвага. Сёння такія экспертызы праводзяцца на самым сучасным абсталяванні ў найкарацейшыя тэрміны і даволі вынікова. Па словах Атрашкова, дзякуючы сучасным мерам па забеспячэнні дзяржаўнага кантролю за абаротам псіхаактыўных рэчываў вырашана праблема лавінападобнага распаўсюджання ў нашай краіне непадкантрольных псіхаактыўных рэчываў. З красавіка 2014 года не зафіксавана ніводнага выпадку канфіскацыі з абароту непадкантрольных псіхаактыўных рэчываў.

Старшыня Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь Іван Данілавіч Наскевіч у сваім выступленні адзначыў важнасць аднастайнага прымянення заканадаўства па вынесенай на абмеркаванне катэгорыі спраў як эфектыўнага механізму па барацьбе з незаконным абаротам наркотыкаў. Аналіз правапрымяняльнай практыкі расследавання крымінальных спраў аб злачынствах, звязаных з незаконным абаротам наркотыкаў, паказаў, па словах Наскевіча, наяўнасць толькі некаторых праблемных пытанняў, вырашыць якія можна на ўзроўні пастановы Прэзідыума Вярхоўнага Суда.

Намеснік Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь Аляксей Канстанцінавіч Стук у сваім выступленні адзначыў выключна важную ролю вынесенай на абмеркаванне на Прэзідыуме Вярхоўнага Суда тэмы, таму што распаўсюджанне наркаманіі, барацьба з наркабізнесам сёння носяць глабальны характар і тычацца кожнага. Стук таксама акцэнтаваў увагу на неабходнасці актывізацыі процідзеяння распаўсюджанню наркотыкаў праз сетку інтэрнэт, падкрэсліўшы, што большасць наркадылераў, якія распаўсюджваюць наркотыкі праз сетку інтэрнэт, пакуль застаюцца ў цяні. Меры процідзеяння павінны быць комплекснымі і накіраванымі на знішчэнне такіх наркасетак. Адной з такіх мер, на думку Стука, і з'яўляецца правільнае і аднастайнае прымяненне крымінальнага закона, якое забяспечвае як непазбежнасць адказнасці за злачынства, звязанае з незаконным абаротам наркотыкаў, так і захаванне базавых прынцыпаў судаводства – прэзумпцыі невінаватасці і індывідуалізацыі пакарання.

Па выніках пасяджэння Прэзідыум Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь у мэтах павышэння якасці разгляду крымінальных спраў аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі, прыняў пастанову, у якой звярнуў увагу судоў на неабходнасць няўхільнага захавання заканадаўства і растлумачэнняў, што ўтрымліваюцца ў пастановах Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2003 года № 1 «Аб судовай практыцы па справах аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі, моцнадзеючымі і ядавітымі рэчывамі (арт.арт. 327-334 КК) і 27 сакавіка 2014 года № 7 «Аб ходзе выканання судамі пастановы Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2003 года № 1 «Аб судовай практыцы па справах аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі, моцнадзеючымі і ядавітымы рэчывамі (арт.арт. 327-334 КК)» і ўнясенні ў яго дапаўненняў і змен».

Суды арыентаваныя на безумоўнае выкананне патрабаванняў працэсуальнага заканадаўства аб вынясенні рашэння аб вінаватасці або невінаватасці абвінавачанага толькі на аснове верагодных доказаў, усебакова, поўна і аб'ектыўна вывучаных і ацэненых на строгае захаванне прынцыпу індывідуалізацыі пакарання, на недапушчэнне прызначэння несправядлівага пакарання як у выніку мяккасці, так і з прычыны строгасці.

У чарговым выпуску

Маніторынг СМІ

Google перакладчык